Medicijnen: de cijfers

Hoeveel Vlaamse jongeren gebruiken psychoactieve medicatie?

Bij scholieren in het secundair onderwijs ging de VAD-leerlingenbevraging in het schooljaar 2023-2024 het gebruik na van drie soorten psychoactieve medicijnen: slaap- en kalmeringsmiddelen, ADHD-medicatie en opwekmiddelen. Van deze drie werden slaap- en kalmeringsmiddelen het vaakst door leerlingen gebruikt: 16,9% van alle leerlingen gebruikten ooit deze medicatie, tegenover 7,4% die ooit ADHD-medicatie nam en 5,1% die ooit opwekmiddelen innam. Het laatstejaarsgebruik van slaap- en kalmeringsmiddelen (9,1%) ligt hoger dan het laatstejaarsgebruik van ADHD-medicatie (5,5%) terwijl het gebruik van opwekmiddelen in het laatste jaar lager ligt (3,3%).

Onderzoek bij Vlaamse studenten in 2025 leert dat 9,4% het jaar voorafgaand aan de bevraging, slaap- en kalmeringsmiddelen gebruikte en 10,0% stimulerende medicatie gebruikte. Slaap- en kalmeermiddelen werden tijdens het academiejaar voornamelijk occasioneel gebruikt en tijdens de examenperiodes regelmatig gebruikt (1 keer of meer per week). 85,1% van de studenten die stimulantia gebruikten deden dat tijdens examenperiodes minimum een keer per week.

België behoort tot de landen met het hoogste percentage jongeren dat ooit slaap- of kalmeringsmiddelen op voorschrift gebruikte.

Hoeveel Vlamingen gebruiken psychoactieve medicatie?

In 2023 gebruikte 12% van de volwassenen van 18-64 jaar in de twee weken voorafgaand aan de gezondheidsbevraging een psychoactief geneesmiddel. In 2018 was dit eveneens 12% en tien jaar eerder in 2013 ging het om 11%. Slaap- of kalmeringsmiddelen en antidepressiva werden gedurende de voorafgaande twee weken even vaak gebruikt (8%). dan antidepressiva (7%). Het gebruik van psychoactieve geneesmiddelen was hoger bij vrouwen (16%) dan mannen (9%). 10% van de vrouwen en 6% van de mannen gebruikte een slaap- of kalmeringsmiddel.

Voor hoeveel mensen is het gebruik van medicatie problematisch?

Problematisch gebruik van medicatie blijft grotendeels verborgen omdat het vooral om producten gaat die bij wet toegelaten zijn als ze door een arts zijn voorgeschreven. Afhankelijkheidsproblemen ontstaan daardoor vaak onopgemerkt voor de omgeving van de patiënt. Het kan erg lang duren voor een patiënt zelf om hulp vraagt.

In 2024 werden in de Centra voor Geestelijke Gezondheid (CGG) 169 zorgperiodes geregistreerd voor problemen met medicatiegebruik. Dat komt overeen met 0,3% van het aantal zorgperiodes en is vergelijkbaar met cijfers van de afgelopen tien jaar. In 2019 werden zo’n 921 personen in een Belgische psychiatrische voorziening of PAAZ-afdeling opgenomen voor misbruik of afhankelijkheid aan slaap- en kalmeringsmiddelen. Er werden meer vrouwen (61%) dan mannen (39%) met deze hoofddiagnose opgenomen. Personen tussen 50 en 59 jaar vormden de grootste groep (25%).