Home » Drugs ABC » Veelgestelde vragen » Hoe ontstaat een verslaving?

Hoe ontstaat een verslaving?

Alcohol, illegale drugs en sommige medicijnen kunnen leiden tot verslaving. Dat geldt ook voor gokken. ‘Verslaafd zijn’ wil zeggen dat je de controle kwijtraakt. Wel of niet gokken of gebruiken is niet langer een keuze. Een verslaving komt er niet van het ene op het andere moment, er gaat vaak heel wat aan vooraf.

‘Nuggets’ toont hoe een verslaving kan ontstaan

Het animatiefilmpje ‘Nuggets’ van Andreas Hykade toont hoe een verslaving tot stand komt. We zien hoe het gebruik geleidelijkaan verandert. De eerste keer is de ervaring positief, en vraagt ze om een herhaling. Dan nemen de nadelen toe, maar wordt stoppen ook almaar moeilijker.

In het filmpje gaat het van kwaad naar erger. Weet dat de realiteit nooit zo rechtlijnig is, en niet altijd zo’n negatief beloop moet kennen. Niet iedereen die eens alcohol of een andere drug probeert, komt ermee in de problemen. En niet elk probleem wordt almaar erger. Dagelijks zijn er mensen die bewijzen dat herstel mogelijk is, ook al gebeurt dat vaak met vallen en opstaan.

Wat zijn de fases van een verslaving?

Veel mensen herkennen de volgende fases, al doorloopt niet iedereen ze allemaal of in dezelfde volgorde. En op elk punt is er ook een pad naar herstel.

Beloning en genot

Als iemand voor de eerste keer een middel gebruikt of gedrag stelt, geeft dat een goed gevoel. Dat komt doordat de hersenen dan dopamine aanmaken. Die stof in onze hersenen zorgt voor het gevoel van plezier.

Herhaling en gewoonte

De hersenen onthouden dat het middel of gedrag dat fijne gevoel gaf. De persoon wil dat gevoel opnieuw ervaren. Dopamine zegt eigenlijk aan het brein: “Dat voelde goed, doe dat nog eens!”

Steeds meer nodig (tolerantie)

Na verloop van tijd wennen de hersenen aan dat effect. Ze voelen dan net minder snel plezier. Daarom heeft iemand meer nodig om hetzelfde (roes)gevoel te krijgen. Bij middelen kan dat betekenen dat iemand grotere hoeveelheden gebruikt. Bij gedrag kan het gaan om vaker of langer bezig zijn.

Elke dag nodig (afhankelijk)

Vanaf dit punt gaat iemand zich ziek of down voelen wanneer die geen of minder drugs gebruikt, of bijvoorbeeld minder gaat gokken. Dat noemen we ontwenningsverschijnselen.

Je gebruikt het middel dan niet meer voor het plezier, maar om je niet slecht of ziek te voelen.

Controle kwijt

Bij een verslaving verliest iemand de controle. Stoppen lukt niet meer, ook al weet de persoon dat hij of zij zichzelf schade toebrengt.

Verloopt een verslaving steeds op dezelfde manier?

Neen, iedereen die ooit gokt of alcohol of een andere drug gebruikt, heeft er zijn eigen ervaring mee. Niet iedereen doorloopt dus alle fases uit bovenstaande lijstje. Of iemand wel of niet in de problemen komt, hangt af van heel wat factoren.

Om te beginnen is niet elke drug even verslavend, of op dezelfde manier verslavend. De ene drug veroorzaakt gewenning (tolerantie), de andere niet. Hetzelfde gaat op voor ontwenningsverschijnselen.
Ook verschillen van persoon tot persoon spelen mee. Hoe denkt iemand over drank en drugs? Hoe reageert iemands lichaam op het middel? Gaat het om iemand impulsief, gezond, gelukkig, gestresseerd… Het speelt allemaal een rol.
En ook de omgeving van die persoon is van belang. Gebruiken ook vrienden, wordt er in het gezin veel gedronken, of zijn ze er net helemaal tegen? Heeft de persoon veel steun of niet? Of nog ruimer: in het land waar de persoon woont, is de drug daar legaal en gemakkelijk te verkrijgen (zoals bijvoorbeeld alcohol), of bij wet verboden?

Het maakt dat geen twee verhalen gelijk zijn. De ene persoon experimenteert met een middel en beslist nadien zonder veel moeite om te stoppen. De ander gebruikt lang zonder problemen, maar merkt op een bepaald moment toch moeilijk zonder te kunnen. En bij een derde neemt het gebruik al snel het hele leven over. Het precieze verloop van iemands gebruik is dus moeilijk exact te voorspellen.

Geen twee verhalen zijn gelijk. Iedereen heeft zijn eigen ervaring.

Zolang iemand niet verslaafd is, is er geen probleem?

Ook die stelling klopt niet. Alcohol, andere drugs, medicatie en gokken brengen altijd risico’s met zich mee. Ze kunnen een invloed hebben op je gezondheid, je welzijn, je relaties, je werk of studies. Zodra je merkt dat gebruik een negatieve impact heeft op je leven, is er een probleem.

Bovendien kan je soms al merken dat je gebruik meer aan je trekt dan je comfortabel vindt, ook al is er nog lang geen sprake van verslaving. Dat gaat met kleine verschuivingen. Je merkt dat je vaker en meer gebruikt of gokt dan je van plan was. Je hebt het steeds meer nodig om te ontspannen, moeilijke gevoelens te vergeten of je beter te voelen. Het wordt dan moeilijker dan je dacht om ermee te minderen of te stoppen.

Bezorgd over je gebruik, of over dat van iemand anders?

Vraag je je af of je gebruik nog onder controle is? Of maak je je zorgen om je partner, een ouder, een zoon of dochter? Je bent zeker niet alleen!

Aarzel niet om anoniem contact op te nemen met De Druglijn. Je kan bij ons terecht voor persoonlijk advies op maat. We zitten klaar om je vertrouwelijk en onbevooroordeeld te woord te staan. Wij geloven in de kracht van persoonlijk, warm contact, van mens tot mens.

Bel, mail of chat met ons

Controle over je gebruik

Hoe hou je je gebruik onder controle? Hoe voorkom je problemen? Hoe ga je te werk wanneer je op het punt bent gekomen dat je wil minderen of stoppen?

Ontdek wat je kan doen

Bezorgd om iemand

Er duiken heel wat kopzorgen op als iemand waar je om geeft alcohol, drugs of pillen misbruikt, of overmatig gamet of gokt. Deze pagina’s helpen je op weg.

Ontdek ons advies op maat van partners, familie en vrienden

Enkele veelgestelde vragen over de risico’s van alcohol en drugs

Alle veelgestelde vragen over drugs in het algemeen

Waarom is een verslaving moeilijk te doorbreken?

Reageren vrouwen anders dan mannen op drank, drugs, pillen en gokken?

Lopen sommige mensen meer risico op druggebruik?

Is verslaving erfelijk?

Is verschillende drugs combineren gevaarlijk?

Wat gebeurt er als je antidepressiva combineert met xtc, speed of cocaïne?

Bestaan er medicijnen om te stoppen met cannabis, cocaïne of speed?

Brochures