Info professionelen
'Aan de slag' biedt kennistesten, zelftesten, zelfhulpprogramma's en zelfhulpboekjes.
Specifiek voor professionelen is er een demo beschikbaar van de zelfhulpmodules cannabis en cocaïne.
In de demo wordt het programma stap voor stap uitgelegd en krijgt u ook tips hoe u de zelfhulpmodules kan gebruiken in uw werkcontext.
Het aanbod van online testen en zelfhulpmodules kadert
binnen de zogeheten
e-SBI ("electronic screening and brief interventions"). Ervaringen
in het buitenland (onder andere Nederland) tonen aan dat deze e-SBI
beloftevolle strategieën zijn als aanzet tot vroegtijdige
gedragsverandering. Meer en meer studies bevestigen het potentieel
of de effectiviteit van dergelijke zogeheten 'online'
strategieën. De DrugLijn is sinds 2008 een van de eersten in
Vlaanderen met een aanbod op dit vlak.
Voor wie zijn deze testen bedoeld?
De meeste testen zijn enkel geschikt voor volwassen gebruikers (+18) van alcohol, illegale drugs, benzodiazepines en voor mensen die gokken of regelmatig op het internet surfen. Het gaat om testen die gebaseerd zijn op internationaal gebruikte testen (zoals de AUDIT voor alcohol) of op maat werden gemaakt. Alle zelftesten zijn gevalideerde instrumenten.
Voor -18 (minderjarigen) gelden uiteraard andere criteria. Daarom worden aparte testen voor aangeboden in het menu -18-jarigen. Voor de deze leeftijdsgroep gaat het enkel om een alochol- en een cannabiszelftest.
Voor wie is de online zelfhulp bedoeld?
De zelfhulpprogramma's richten zich uitsluitend op volwassen
gebruikers (+18) van cannabis of cocaïne die hun gebruik riskant
vinden en hier iets aan willen doen. Maar ook gebruikers die nog
twijfelen, die reeds gestopt zijn maar die terugval willen
voorkomen of die teruggevallen zijn, kunnen gebruikmaken van dit
aanbod. De zelftesten en zelfhulpprogramma's fungeren als eerste
stap binnen een stepped care aanpak.
Relatie met reguliere hulpverlening
De online testen en zelfhulpprogramma's zijn niet bedoeld als
vervanging van professionele hulpverlening en hebben evenmin de
ambitie om voor iedereen geschikt te zijn. Voor sommige gebruikers
zal deze onlineaanpak niet volstaan.Zij worden dan ook
aangemoedigd om verder te gaan en contact op te nemen met de
professionele hulpverlening. Anonieme onlinescreening en -zelfhulp
kan drempelverlagend werken naar de reguliere hulpverlening.
De testen en zelfhulpprogramma's kunnen ook perfect gebruikt worden
binnen een hulpverleningscontext. Als eerstelijnshulpverlener
bijvoorbeeld kan u een patiënt of cliënt aanmoedigen een test te
doen of het zelfhulpprogramma te volgen. Tijdens een volgende
consultatie kan u dit dan bespreken met de patiënt/cliënt.
Meer informatie over de testen
De zelftesten werden ontwikkeld door de Nederlandse organisatie Jellinek. Ze werden door De DrugLijn aangepast voor gebruik in Vlaanderen. Uitzondering hierop zijn de alcoholtest, ontwikkeld door de Wereld Gezondheidsorganisatie (WHO) en de internettest, waarvan de originele Engelse versie te vinden is bij The Center for Online Addiction.
De testen geven snel en anoniem een eerste advies over de
risico's verbonden aan het gebruik of gedrag.
Meer bepaald komt de gebruiker afhankelijk van zijn score in één
van drie categorieën terecht. Aan elke categorie is een bepaald
advies verbonden.
Gebruikers die een lage score halen, krijgen het advies voorzichtig
te blijven en zich goed te informeren.
Bij een middelmatige score krijgt men het advies op zijn gebruik te
letten aangezien de kans op problemen reëel is. Er wordt informatie
gegeven hoe over de risico's die verbonden zijn met het
gebruik beperkt kunnen worden.
Bij een hoge score is het gevaar dat er iets zal fout gaan groot.
De vraag wordt gesteld of men al overwogen heeft om te minderen of
te stoppen. Wanneer het gaat om cannabis of cocaïne, wordt er
doorverwezen naar het zelfhulpprogramma op deze site. Bij alcohol
wordt de link gelegd naar www.alcoholhulp.be. Daarnaast
worden gebruikers ook aangemoedigd om professionele hulp te
zoeken.
Meer informatie over de zelfhulpprogramma's
De zelfhulpmodules werden ontwikkeld door de Nederlandse
organisatie Jellinek. Ze werden aangepast voor gebruik in
Vlaanderen door De DrugLijn.
De zelfhulpmodules zijn gebaseerd op elementen uit de cognitieve
gedragstherapie en de motivationele gespreksvoering. De focus ligt
op de huidige situatie, op mogelijke dieperliggende problemen wordt
niet ingegaan.
De deelnemers bepalen zelf hun doelstelling; stoppen of minderen.
Er wordt verwacht dat de deelnemers elke dag vijf tot twintig
minuten tijd investeren in het programma en dit zo'n vier tot zes
weken volhouden. Alles verloopt gratis en anoniem. Het gaat om pure
zelfhulp, er is dus geen contact voorzien met een hulpverlener
tijdens het programma. Wel kunnen deelnemers in elke fase van het
programma met vragen mailen of bellen naar De DrugLijn. Op een
forum vinden gebruikers ondersteunend lotgenotencontact.
Een demoversie specifiek ontwikkeld voor hulpverleners toont de verschillende stappen van het programma en reikt ook enkele tips aan hoe u de programma's kan gebruiken in uw praktijk.
Bij aanmelding registreren de deelnemers enkele anonieme demografische gegevens en hun e-mailadres (dat enkel gebruikt wordt om herinneringsmails te sturen wanneer er lang niet wordt ingelogd in het programma en voor evaluatiedoeleinden). Bij de start van het programma vullen ze hun gebruik van de afgelopen week in. Na het overlopen van de voor- en nadelen van gebruiken en afkicken kan de gebruiker kiezen om niet te veranderen en het programma te stoppen, om het gebruik te gaan verminderen of om volledig te stoppen met gebruiken.
Na deze aanmeldingsfase dient men dagelijks in te loggen en te registreren wanneer men zin had om te gebruiken of effectief heeft gebruikt. De gebruiker krijgt meer inzicht in het eigen gebruik en wordt gestimuleerd om diverse zelfcontrolemaatregelen uit te werken. Het zelfhulpprogramma voorziet hiervoor naast oefeningen ook uitgebreide informatie aan de hand van leesopdrachten (bijvoorbeeld over afkickverschijnselen, craving, risicosituaties,...).
Onderzoek
De zelftesten cannabis, XTC, speed en cocaïne werden ontwikkeld
door de Nederlandse organisatie Jellinek en nadien gevalideerd: de Graaff, D.
(2003). Validiteitsonderzoek. Test voor riskant
druggebruik. Haarlem: Rescon, research &
consultancy.
Jellinek en de Universiteit van Amsterdam deden reeds onderzoek
naar de effectiviteit van de zelfhulpmodules. In juni 2010 werd
gestart met onderzoek in België naar de effectiviteit van de
zelfhulpmodule cannabis.
Meer informatie: Blankers, M., Kerssemakers, R., Schramade, M.,
& Schippers, G. (2007). Eerste ervaringen met
internet-zelfhulp voor probleemdrinkers. Maandblad Geestelijke
volksgezondheid, 62 (12), 1032-1043.
Meer vroeginterventie
De tools die hierboven beschreven worden zijn voornamelijk bedoeld voor volwassen gebruikers. Het volledige VAD-aanbod rond vroeginterventie kan u hier vinden.
Voor jongeren is er SEM-J, een screeningsinstrument waarmee begeleiders in CLB, bijzondere jeugdzorg en JAC op een eenvoudige manier een ernstinschatting kunnen maken van het middelengebruik van een jongere (12-18 jaar) en de nood aan verdere alcohol- en drugspecifieke begeleiding. U kan de vragenlijst en handleiding gratis downloaden.
Voor een volwassen doelgroep kan u ook gebruikmaken van het ASSIST screeningsinstrument met kortdurende interventie. De ASSIST bestaat uit acht vragen over tabak, alcohol, cannabis, cocaïne, stimulerende middelen type amfetamine, slaap- en kalmeringsmiddelen, hallucinogenen, vluchtige snuifmiddelen, opiaten en andere drugs. Afhankelijk van het resultaat van de screening volgt informatie, een kortdurende motiverende interventie of doorverwijzing naar intensievere hulpverlening.
Een Franstalige versie van de tests uit het onderdeel 'Test je gebruik' is te vinden bij Stop ou encore.
Online zelfhulp en begeleiding rond alcohol kan u vinden bij Alcoholhulp, voor online begeleiding rond cannabis is er Cannabishulp.
Zoekt u een test of online begeleiding over tabak? Dan kan u terecht op deze site.
Contact
Alle vragen over deze zelftesten en zelfhulpprogramma's kan u stellen via het contactformulier of via telefoon (De DrugLijn: 078/15.10.20, weekdagen 10-20u) of Skype (via de site, weekdagen 18-20u). Via die weg kan u ook gratis bekendmakingsmateriaal bestellen of een banner aanvragen om deze site mee bekend te helpen maken.
